(၁) အေၾကာင္းတရာနဲ႔အက်ိဳးတရားတုိ႔ဟာ အၿမဲတမ္းထိေတြ႕ေနတာျဖစ္လုိ႔ အေၾကာင္းေၾကာင့္ ပ်က္စီးတာလည္းေျပာလုိ႔ရသလုိ သူ႔အလုိလုိပ်က္စီးတာလုိ႔လည္း ေျပာလုိ႔ရပါတယ္။ သဘာ၀တရားႀကီးကုိက ဒီတုိင္းခ်ည္း အၿမဲျဖစ္ပ်က္ေနတယ္ေလ။
(၂) ဥပမာ-လက္ကုိင္ပ၀ါအျဖဴေရာင္ တစ္ထည္ကုိ လက္ထဲမွာဆုတ္ထားလုိက္ပါ။ ဆုတ္ထားတာၾကာလာရင္ အဲဒီလက္ကုိင္ပ၀ါဟာ ညစ္ႏြမ္းျခင္း၊ တြန္႔ျခင္းစတဲ့ ေဖာက္ျပန္ပ်က္စီးမႈေတြ ျဖစ္လာတာကုိ ျမင္ရပါလိမ့္မယ္။ ဒါဟာလည္း ပင္ကုိယ္မ်က္စိနဲ႔ ေဖာက္ျပန္ပ်က္စီးမႈ ျမင္လြယ္တဲ့အရာကုိ ဥပမာေပးလုိက္တာပါ။ အဲဒီလုိျမင္လြယ္တဲ့အရာမုိ႔လည္း ျမတ္ဗုဒၶက စူဠပန္မေထရ္ကုိ လက္ကုိင္ပ၀ါကုိ ဆုတ္နယ္ခုိင္းၿပီး တရားရေအာင္ လုပ္ခဲ့တာပါ။ လက္ကုိင္ပ၀ါမွမဟုတ္ပါဘူး။ က်န္တဲ့ဘယ္ရာမဆုိ သူ႔အလုိလုိ ျဖစ္ပ်က္ေနၾကပါတယ္။ ဘယ္ဟာမွ ပံုမွန္အတုိင္း ရွိမေနၾကပါဘူးေလ။ မိမိတုိ႔က ကုိယ္ပုိင္ဉာဏ္ႏုနယ္ေသးတဲ့အတြက္သာ မျမင္လြယ္တဲ့အရာေတြ ရွိေနတာပါ။
တကယ္ေတာ့ ေလာကႀကီးထဲမွာ အာရံုကုိသိတတ္တဲ့သေဘာတရားေလးမွ်နဲ႔ ေဖာက္ျပန္တတ္တဲ့ သေဘာတရားမွ်ေလးသာ ရွိပါတယ္။ အထည္ကုိယ္ျဒပ္ေတြ၊ အစုိင္းအခဲစတာေတြ မရွိပါဘူး။ ဥပမာ-ပယ္လယ္ထဲခရီးသြားတဲ့အခါ ပယ္လယ္ေရထဲမွာ ေရျမဳပ္ႀကီးတစ္ခုကုိ အေ၀းကၾကည့္လုိက္တဲ့အခါ အစုိင္းအခဲႀကီးလုိ႔ ထင္ရေပမဲ့ အနီးသြားေရာက္ၿပီး လက္နဲ႔ထိၾကည့္လုိက္တဲ့အခါ အဲဒီေရျမဳပ္ဟာ ပ်က္စီးသြားသလုိ လူခႏၶာကုိယ္အစရွိတဲ့ သက္ရွိသက္မဲ့မ်ားဟာလည္း အစုိင္းအခဲမဟုတ္ဘဲ နဲ႔ ေဖာက္ျပန္တတ္တဲ့ သေဘာတရားမွ်ေလးသာရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း အခ်ိန္တန္ရင္ လက္နဲ႔ဆုတ္ကုိင္ျပလုိ႔ရတဲ့အရာတစ္ခုမွမရွိဘဲျဖစ္ေနတာပါ။ ေလာကႀကီးထဲမွာ ေရျမဳပ္ဥပမာလုိ၊ ေဖာက္ျပန္တတ္တဲ့ သေဘာတရားေလးသာရွိတယ္ဆုိတဲ့ တရားသေဘာကုိ သိျမင္မယ္ဆုိရင္ လက္နဲ႔ဆုတ္ကုိင္ျပလုိ႔ရတဲ့အရာဟာ မရွိဘူးဆုိတာ သိပါလိမ့္မယ္။
(၂) ဥပမာ-လက္ကုိင္ပ၀ါအျဖဴေရာင္ တစ္ထည္ကုိ လက္ထဲမွာဆုတ္ထားလုိက္ပါ။ ဆုတ္ထားတာၾကာလာရင္ အဲဒီလက္ကုိင္ပ၀ါဟာ ညစ္ႏြမ္းျခင္း၊ တြန္႔ျခင္းစတဲ့ ေဖာက္ျပန္ပ်က္စီးမႈေတြ ျဖစ္လာတာကုိ ျမင္ရပါလိမ့္မယ္။ ဒါဟာလည္း ပင္ကုိယ္မ်က္စိနဲ႔ ေဖာက္ျပန္ပ်က္စီးမႈ ျမင္လြယ္တဲ့အရာကုိ ဥပမာေပးလုိက္တာပါ။ အဲဒီလုိျမင္လြယ္တဲ့အရာမုိ႔လည္း ျမတ္ဗုဒၶက စူဠပန္မေထရ္ကုိ လက္ကုိင္ပ၀ါကုိ ဆုတ္နယ္ခုိင္းၿပီး တရားရေအာင္ လုပ္ခဲ့တာပါ။ လက္ကုိင္ပ၀ါမွမဟုတ္ပါဘူး။ က်န္တဲ့ဘယ္ရာမဆုိ သူ႔အလုိလုိ ျဖစ္ပ်က္ေနၾကပါတယ္။ ဘယ္ဟာမွ ပံုမွန္အတုိင္း ရွိမေနၾကပါဘူးေလ။ မိမိတုိ႔က ကုိယ္ပုိင္ဉာဏ္ႏုနယ္ေသးတဲ့အတြက္သာ မျမင္လြယ္တဲ့အရာေတြ ရွိေနတာပါ။
တကယ္ေတာ့ ေလာကႀကီးထဲမွာ အာရံုကုိသိတတ္တဲ့သေဘာတရားေလးမွ်နဲ႔ ေဖာက္ျပန္တတ္တဲ့ သေဘာတရားမွ်ေလးသာ ရွိပါတယ္။ အထည္ကုိယ္ျဒပ္ေတြ၊ အစုိင္းအခဲစတာေတြ မရွိပါဘူး။ ဥပမာ-ပယ္လယ္ထဲခရီးသြားတဲ့အခါ ပယ္လယ္ေရထဲမွာ ေရျမဳပ္ႀကီးတစ္ခုကုိ အေ၀းကၾကည့္လုိက္တဲ့အခါ အစုိင္းအခဲႀကီးလုိ႔ ထင္ရေပမဲ့ အနီးသြားေရာက္ၿပီး လက္နဲ႔ထိၾကည့္လုိက္တဲ့အခါ အဲဒီေရျမဳပ္ဟာ ပ်က္စီးသြားသလုိ လူခႏၶာကုိယ္အစရွိတဲ့ သက္ရွိသက္မဲ့မ်ားဟာလည္း အစုိင္းအခဲမဟုတ္ဘဲ နဲ႔ ေဖာက္ျပန္တတ္တဲ့ သေဘာတရားမွ်ေလးသာရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း အခ်ိန္တန္ရင္ လက္နဲ႔ဆုတ္ကုိင္ျပလုိ႔ရတဲ့အရာတစ္ခုမွမရွိဘဲျဖစ္ေနတာပါ။ ေလာကႀကီးထဲမွာ ေရျမဳပ္ဥပမာလုိ၊ ေဖာက္ျပန္တတ္တဲ့ သေဘာတရားေလးသာရွိတယ္ဆုိတဲ့ တရားသေဘာကုိ သိျမင္မယ္ဆုိရင္ လက္နဲ႔ဆုတ္ကုိင္ျပလုိ႔ရတဲ့အရာဟာ မရွိဘူးဆုိတာ သိပါလိမ့္မယ္။
